მიტოვებული შენობები ქუთაისში

ელექტრომექანიკური ქარხნის ერთ-ერთი საამქროსა და „დინამოს“ სტადიონთან მდებარე სპორტდარბაზის შენობები...

მანანა მენაბდე - Outsider - ქუთაისი

ქუთაისში ორი ძალიან კარგი მოვლენის გამო ვიყავი. 26 ოქტომბერს მანანა მენაბდეს საიუბილეო კონცერტს, „საპოვნელა“ დავესწარი, რომელიც მესხიშვილის სახელობის სახელმწიფო დრამატულ თეატრში გაიმართა, ხოლო 28-ში ბარ-რესტორან „პალატიში“ კიდევ ერთი საიუბილეო კონცერტი, „50 ყლუპი“ ჩატარდა, სადაც Outsider-მა დაუკრა. ორივე ღონისძიების ერთ-ერთი ორგანიზატორი ჩემი მეგობარი, ხვიჩა დოღონაძე გახლდათ. ბევრს არ ვილაპარაკებ მანანა მენაბდეს კონცერტზე, ძალიან დიდი სიამოვნება მივიღე. ქუთაისთან დაკავშირებული შესანიშნავი ისტორიების მოყოლის გარდა, მანანა მენაბდემ თავისი იგავ-არაკების წიგნი „და დრო გადიოდა...“ წარმოადგინა და რამდენიმე მცირე არაკი წაიკითხა კიდეც. საბედნიეროდ, ეს წიგნი ორგანიზატორმა მეც მისახსოვრა. მუსიკოსმა სიმღერები შეასრულა თავის დასთან, თინათინ მენაბდესთან, ნიკა ნიკვაშვილთან და ქუთაისურ ჯგუფ „სამი-ზნესთან“ ერთად. დარბაზში ძალიან ციოდა და ბოლოსკენ მომღერალმა ლაბადაც მოისხა. 

„აუტსაიდერის“ საღამო მეტად კარგ და გემოვნებიან ბარ-რესტორან „პალატიში“ გაიმართა. ჯგუფის კონცერტი პირდაპირ ეთერში გადაიცემოდა „იუტუბის“ არხზე. მთლიანაი ჩანაწერის ნახვა შესაძლებელია ამ ბმულზე. ამ დღეების განმავლობაში ვხვდებოდი ჩემს ძველ მეგობრებს და თითქმის ვერ ვიბორიალე ქალაქში... იქ ყოფნის დღეებში ქუთაისში საკმაოდ ძლიერი ქარი ქროდა. სწორედ ამ თემასთან დაკავშირებით შეგიძლიათ ნახოთ ჩემი ქუთაისური პოსტი „დოქტორი მურკეს“ ბლოგზე, სადაც ხმებს ვაგროვებ: ძლიერი ქარი ქუთაისში (27 ოქტომბერი 5:57:44). ქალაქის სურათები კი, რაც გადავიღე, „პალატისგან“ ძალიან ახლოს, პუშკინის ქუჩაზე ან იქვე, რიონის სანაპიროზე (როგორც ქუთაისში ვამბობთ ხოლმე, „რიონის პირას“). ყველა ფოტო შავ-თეთრია და მგონი, ასე ჯობია.

ერმონია რომანში „ქუთაისი ქალაქია“

ერმონია, რეზო გაბრიაძის მიხედვით, ქუთაისის მფარველი ანგელოზია და ხშირად გვხვდება მის სხვადასხვა ნაწარმოებში. ერმონია საშუალო ასაკის მელოტი კაცია, რომელიც ხშირად შლაპით, აბრეშუმის თეთრი კაშნეთი და დალამბული კოსტუმით ან პალტოთი გვხვდება. ეწევა პაპიროზს. იგი მოულოდნელად ჩნდება ხოლმე ნაწარმოებებში, ძირითადად ქუთაისში ან ქალაქთან ახლოს მდებარე სოფლებში (ერთხელაც გერმანიაში) და ასევე მოულოდნელად ქრება. ყოველთვის არის იქ, სადაც მისი დახმარება თითქმის სასიცოცხლოა. შეუძლია ყველას თვალწინ, მაგრამ შეუმჩნევლად, გარდაიქმნას ჩიტად, ან თვითმფრინავ U2-ად. აქვს საოცარი იუმორის გრძნობა და კეთილია. ეს ნახატები აღებულია რეზო გაბრიაძის რომანიდან „ქუთაისი ქალაქია“, სადაც მოქმედება ვითარდება მეორე მსოფლიო ომის დასრულების პირველ წლებში. ნახატების ავტორი, რაღა თქმა უნდა, თავად გაბრიაძეა.

აქ ნაწარმოების მთავარი გმირი, 10 წლის ვარლამი პირველად ხვდება ერმონიას, როგორც ბოძზე ასულ მონტიორს

„ბოლო ვაგონის ტამბურის კიბეზე ერმონია იჯდა, ლურჯი მაისური ეცვა, რომელსაც გულზე „შრომითი რეზერვები“ ეწერა“

ქართული ხმელთაშუაზღვისპირეთი

„მე ვცხოვრობდი ქუთაისში, ეს ხმელთაშუაზღვისპირა ქალაქია, კოლხეთის სამკუთხედის მწვერვალი, მისი კიდე. როცა ძალიან გვიან, ბოლოს და ბოლოს იტალიაში მოვხვდი, ჩემთვის ყველაფერი ნაცნობი იყო: ქვების წყობა, და ტროტუარები, და კვიპაროსები, და ყველა ეს ხვიარა მცენარე, რომელთა დასახელებები მხოლოდ ქართულად ვიცი, და ვაზი კედლებზე, და პატარა ვარდები, და კიდევ უფრო პატარები, როგორც ღილები“. 

© რეზო გაბრიაძე

„Я жил в Кутаиси, это средиземноморский город, вершина Колхидского треугольника, самый его край. Когда я сильно позже попал в конце концов в Италию, мне там было все знакомо — кладка камней, и тротуары, и кипарисы, и все эти ползучие растения, названия которых я знаю только по-грузински, и виноград на стенах, и мелкие розочки, и еще меньше — как пуговки“. 

© Резо Габриадзе

ხვამლის მთა

უქიმერიონის ციხე ხვიარა მცენარეებით

ხედი ბაგრატი-უქიმერიონიდან

ამპრედუზო-მედუზო თეთრ ხიდზე და საიდუმლო ბოქლომი

რიონი თეთრი ხიდიდან

„ერმონია და რამონა“, ანუ გაბრიაძეს + David Bowie

ბოლო პერიოდის ორი ემოციური მოვლენა რეზო გაბრიაძის ახალი სპექტაკლი „რამონა“ და დევიდ ბოუვის ახალი სიმღერა Where Are We Now გახდა. ისევე როგორც „რამონა“, ბოუვის ახალი სიმღერაც ძველ, ნოსტალგიურ ემოციებზეა აგებული. რამონას და ერმონიას (აღნიშნულ სპექტაკლში არაიმერული დაბოლოების ერმონს შეხვდებით), ამ ორ ერთმანეთზე შეყვარებულ ლოკომოტივს გაბრიაძის წიგნიდან ვიცნობდი. თუმცა წიგნში შესული პიესა განსხვავდება მარიონეტების სპექტაკლის სცენარისგან. თუმცა შინაარსი ერთია და მარადიულ თემაზე – სიყვარულზეა, თანამედროვე რომეო და ჯულიეტა, რომელთა ტრფობის ამბავიც სოციალისტური საქართველოს ინდუსტრიული ცენტრის, ქუთაისის მახლობლად მდებარე რკინიგზის სადგურ „რიონსა“ და წყალტუბოში ვითარდება. ნამდვილი ინდუსტრიული რომანტიკაა, ასეთი ემოციური ამბავი აჩვენო ორ მანქანაზე, რომლის ასე ოსტატურად და ადამიანურად გადმოცემა მხოლოდ რეზო გაბრიაძეს გამოსდის.

ქუთაისს რამდენიმე რკინიგზის სადგური აქვს, მათ შორის სადგური „რიონი“ მთავარ სარკინიგზო მაგისტრალზეა. აქედან თავის დროზე „მამაქალაქთან“ დასაკავშირებლად ცალკე ლიანდაგი გადმოიყვანეს. სადგური „რიონი“ კი მუხნარის (იგივე საღორიის) ტყის გადაღმაა სოფელ რიონში. ბავშვობისას ხშირად მიმგზავრია ქუთაისიდან თბილისისკენ სწორედ „რიონის“ სადგურიდან. აქედან გასული მატარებელი ჩვეულებრივ, „ქუთაისი – თბილისის“ ღამის შემადგენლობაზე სწრაფად ჩადიოდა დედაქალაქში და მას დღის მატარებელსაც ეძახდნენ. სადგური ჩემს ბავშვობაში საკმაოდ პატარა და ქუთაისის სადგურებთან შედარებით ბევრად უფრო მოუწესრიგებელი და ჭუჭყიანი იყო, თუმცა ქალაქის სადგურებიდან განსხვავებით, „რიონს“ მაინც ეტყობოდა, რომ საქართველოს მთავარი სარკინიგზო არტერიის ნაწილი გახლდათ. აქ გაივლიდნენ  სომხეთიდან, აზერბაიჯანიდან წამოსული, იმერეთიდან აფხაზეთისკენ, იქიდან კი მთელს საბჭოთა კავშირში მიმავალი მატარებლები.

ქუთაისის პორტი

ბოლო დროს მედიაში ატეხილმა აჟიოტაჟმა ქუთაისის საპორტო ქალაქად გამოცხადებასთან დაკავშირებით ფრიად გამახალისა. თუმცა, მოგვიანებით, ჩემს ერთ-ერთ საქაღალდეში მოთავსებული ქუთაისის საარქივო დოკუმენტებს შორის, აღნიშნული რეპროდუქცია გამახსენდა. ესაა ქალაქ ქუთაისის ნავმისადგომი (ანუ, დღევანდელის საერთაშორისო ენით რომ ვსთქუათ, პორტი). სწორედ ამ ადგილას ყოფილა უძველესი დროის ქალაქის ნავმისადგომი მდინარე რიონზე. მისი ნაშთები საკუთარი თვალით მაქვს ნანახი, თუმცა ალბათ საინტერესოა, ამ უბანსა და ადგილს ჩემთვის უცნობი მხატვრის ნამუშევრით შევავლოთ თვალი ბევრი კომენტარის გარეშე.

 

არტ-კლუბი „მესამე კლასის ვაგონი“

[From ERM0NIA's own home collection] 

1990-იანი წლების ქუთაისის იატაკქვეშა კლუბების შესახებ ადრეც დამიწერია (იხ. ჩემი სტატიები: „თანამედროვე ქუთაისური პროტესტი და ქართული ტალღა“, „ქუთაისური საუნდი (ნაწილი I)“ და „ქუთაისური საუნდი (ნაწილი II)“). ამ ჩანაწერებიდან ალბათ გახსოვთ, რომ 90-იანებში ჯგუფ „აუტსაიდერის“ ირგვლივ შექმნილი „ნიღბების კლუბის“ წევრი და ერთხანს პრეზიდენტიც ვიყავი. ჩვენი კლუბი აწყობდა ღია აქციებს ქუთაისის ქუჩებსა და ადგილებზე. 1990-იან წლებში ქუთაისში ხელოვნების კიდევ რამდენიმე კლუბი არსებობდა, მაგალითად, დადაისტური სულისკვეთების „ბონზო“, რომელიც მხატვარმა გელა ღაჭავამ დააარსა, და „მესამე კლასის ვაგონი“, რომელზეც ბლოგის მკითხველს ამჯერად ვუამბობ.

„მესამე კლასის ვაგონი“ 1999 წელს ჩამოყალიბდა. მისი წევრები იყვნენ: ანდრო ზვერევი, გიორგი ჭიღლაძე, ზაზა ჭიღლაძე, ირაკლი ლიტვინენკო, თემურ ტუკვაძე, ლევან ვეკუა, ლელა ჩილინგარიშვილი, ინგა ხაფავა, ჰამლეტ კოვზირიძე და მაკა ვეკუა. „ვაგონი“ კლუბ „პალატა №6“-ის ერთგვარ სამართალმემკვიდრედ (უკაცრავად ამ იურიდიული ტერმინისთვის) შეიძლება ჩაითვალოს, რომელიც 90-იანების შუა პერიოდიდან არსებობდა. არტ-კლუბში გაერთიანებული იყვნენ მხატვრები, მწერლები, პოეტები და რეჟისორები. ისინი დაარსების დღიდანვე აწყობდნენ სხვადასხვა გამოფენებს, აქციებს და პერფომანსებს. თავისი არსებობის მანძილზე „მესამე კლასის ვაგონმა“ ორი წიგნის გამოცემა მოახერხა. მეტად ორიგინალური იყო პირველი წიგნის, „ART-გაზმის“ გაფორმება, რომელიც ქანჩითა და ჭანჭიკით იყო შეკრული და ამ უკანასკნელის ამოხრახნის გარეშე მისი გადაშლა უბრალოდ შეუძლებელი იყო.

ამ წიგნებით მკითხველი კარგად შეიგრძნობს იმ განწყობებს, რაც 90-იანი წლების ქუთაისის არაორდინარული ახალგაზრდებისთვის იყო დამახასიათებელი: პროტესტი, ნიჰილიზმი, თავისუფლებისადმი სწრაფვა, იმედი, რომანტიკა... კლუბის წევრთა უმეტესობა დღეს ქუთაისში აღარ ცხოვრობს, ბევრმა უცხოეთს შეაფარა თავი.

არტ-კლუბის პერფომანსი თბილისში, 2001 წელი. ანდრო ზვერევი, გიორგი ჭიღლაძე და ბლოგის ავტორი

ეს ორი წიგნი კლუბის რამდენიმე წევრის თანხმობით, ახლახან დავასკანერე და ბლოგის მკითხველს ახლა PDF ფორმატში გთავაზობთ:


Download:
ART-გაზმი, გადადებული სუნთქვის გაკვეთილები

ლურჯი ჯინსებით მზისკენ